मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहीण योजनेची ई-केवाईसी (e-KYC) प्रक्रिया सध्या राज्यभर वेगाने सुरू आहे. अनेक महिलांनी आपली केवायसी प्रक्रिया पूर्ण केली आहे. यासाठी १८ नोव्हेंबरपर्यंत मुदत देण्यात आली आहे. मात्र, ज्या महिलांनी केवायसी पूर्ण केली आहे, त्यांच्यासाठी एक महत्त्वाची आणि धक्कादायक बातमी समोर येत आहे.
केवायसी पूर्ण केल्यानंतरही अनेक महिलांचे हप्ते कायमस्वरूपी बंद होऊ शकतात. एवढेच नाही तर, अपात्र असूनही लाभ घेतला असल्यास सरकारकडून त्या पैशांची वसुली (Recovery) देखील केली जाऊ शकते. ई-केवाईसी करताना दिलेल्या पतीच्या किंवा वडिलांच्या आधार कार्डवरून सरकारला तुमच्या कुटुंबाची आर्थिक स्थिती समजणार आहे. त्यामुळे तुम्ही खालीलपैकी कोणत्याही एका कारणामध्ये मोडत असाल, तर तुमचा हप्ता बंद होऊ शकतो.
ई-केवाईसी (e-KYC) आणि आधार लिंकिंगचा परिणाम
लाडकी बहीण योजनेची ई-केवाईसी करताना महिलांना त्यांच्या पतीचा किंवा वडिलांचा आधार क्रमांक देणे बंधनकारक करण्यात आले आहे. या आधार लिंकिंगमुळे सरकारला अर्जदार महिलेच्या कुटुंबाची संपूर्ण माहिती मिळत आहे. यामध्ये कुटुंबाचे उत्पन्न, वाहने आणि नोकरीची स्थिती स्पष्ट होत असल्याने अपात्र महिलांची ओळख पटवणे सोपे झाले आहे.
‘या’ प्रमुख कारणांमुळे लाडकी बहीण योजनेचा हप्ता बंद होऊ शकतो
सरकारने ठरवून दिलेल्या निकषांमध्ये न बसणाऱ्या महिलांचे हप्ते त्वरित थांबवले जातील. खालील कारणे तपासा:
- महाराष्ट्र राज्याचे रहिवासी नसणे: ही योजना केवळ महाराष्ट्र राज्याच्या मूळ रहिवासी महिलांसाठी आहे. जर परराज्यातील कोणत्याही महिलेने खोट्या माहितीच्या आधारे फॉर्म भरला असेल आणि लाभ घेतला असेल, तर त्यांचे हप्ते बंद होतील आणि मिळालेल्या पैशांची वसुली होऊन बँक खाते गोठवले (Freeze) जाऊ शकते.
- एका कुटुंबातील लाभार्थी मर्यादा: एका कुटुंबात (एका रेशन कार्डवर) केवळ एक विवाहित आणि एक अविवाहित महिलेलाच या योजनेचा लाभ मिळू शकतो. जर एकाच घरात यापेक्षा जास्त महिलांनी लाभ घेतला असेल, तर अतिरिक्त महिलांचे हप्ते बंद केले जातील.
- वयोमर्यादा: योजनेचा लाभ घेण्यासाठी महिलेचे वय २१ वर्षे पूर्ण आणि ६५ वर्षांपेक्षा कमी असणे आवश्यक आहे. वयोमर्यादेत न बसणाऱ्यांचे अर्ज बाद केले जातील.
- वार्षिक उत्पन्न: लाभार्थी कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न २.५० लाख रुपयांपेक्षा जास्त नसावे. पती किंवा वडिलांच्या आधार कार्डवरून उत्पन्नाची पडताळणी केली जाईल. उत्पन्न जास्त आढळल्यास हप्ता जमा होणार नाही.
- आयकर दाता (Income Tax Payer): जर अर्जदार महिला, तिचे पती किंवा कुटुंबातील कोणताही सदस्य आयकर भरत असेल (ITR File करत असेल), तर अशा महिलांना या योजनेचा लाभ मिळणार नाही.
- सरकारी नोकरी: कुटुंबातील कोणताही सदस्य भारत सरकार किंवा राज्य सरकारच्या सेवेत कार्यरत असेल, किंवा निवृत्तीवेतन घेत असेल आणि त्यांचे उत्पन्न अडीच लाखांपेक्षा जास्त असेल, तर त्या कुटुंबातील महिलेचा हप्ता बंद होईल.
- इतर सरकारी योजनांचे लाभार्थी: जर एखादी महिला संजय गांधी निराधार योजना, श्रावणबाळ योजना किंवा इतर कोणत्याही सरकारी योजनेतून दरमहा १५०० रुपये किंवा त्यापेक्षा जास्त मानधन घेत असेल, तर त्यांना लाडकी बहीण योजनेचा लाभ मिळणार नाही. (टीप: पीएम किसान योजनेच्या लाभार्थ्यांना या नियमातून सवलत आहे, त्यांना फरकाची रक्कम मिळू शकते).
- लोकप्रतिनिधी आणि पद: अर्जदार महिलेच्या कुटुंबातील सदस्य विद्यमान किंवा माजी खासदार, आमदार असतील, किंवा कोणत्याही बोर्ड/कॉर्पोरेशन/उपक्रमाचे अध्यक्ष, उपाध्यक्ष किंवा संचालक असतील, तर त्यांचे हप्ते बंद केले जातील.
चार चाकी वाहन असल्यास हप्ता मिळणार नाही
योजनेच्या नियमांनुसार, ज्या महिलांच्या कुटुंबातील सदस्यांच्या नावावर चार चाकी वाहन (Four Wheeler) नोंदणीकृत आहे, त्यांचे हप्ते बंद केले जातील. रेशन कार्डमधील कोणत्याही सदस्याच्या नावावर कार असल्यास लाभ मिळणार नाही.
महत्वाचा अपवाद: ज्यांच्याकडे फक्त ‘ट्रॅक्टर’ आहे, अशा शेतकरी कुटुंबांना या अटीतून वगळण्यात आले आहे. ट्रॅक्टर असलेल्यांना हप्ता चालू राहील, पण इतर चार चाकी वाहन असल्यास हप्ता बंद होईल.
चुकीच्या पद्धतीने लाभ घेतल्यास होणार वसुली
सरकारने स्पष्ट केले आहे की, ई-केवाईसी आणि आधार पडताळणी दरम्यान जर कोणी चुकीची माहिती देऊन लाभ घेतल्याचे निदर्शनास आले, तर अशा महिलांचे हप्ते तात्काळ थांबवले जातील. तसेच, आतापर्यंत वितरित केलेल्या रक्कमेची वसुली करण्याची प्रक्रिया देखील राबवली जाऊ शकते.
त्यामुळे सर्व लाडक्या बहिणींनी आपली माहिती सत्य असल्याची खात्री करावी आणि ई-केवाईसी प्रक्रिया लवकरात लवकर पूर्ण करावी.